Psychopathie

Het meeste onderzoek naar psychopathie is uitgevoerd in mannelijke populaties, waardoor er over de etiologie en de affectieve, interpersoonlijke en gedragsmatige kenmerken specifiek bij vrouwen relatief weinig bekend is. Het is opvallend dat de meeste onderzoeken voortborduren op de mannelijke conceptualisatie van psychopathie, zoals gemeten met de PCL-R, waardoor het construct in vrouwen (nog) niet helder is. Veelgebruikte instrumenten, zoals de PCL-R, maar ook gestructureerde risicotaxatie-instrumenten zijn ontwikkeld voor- en onderzocht in overwegend mannelijke populaties. De vraag is of de huidige theoretische en empirische kennis over de antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie bij mannen en het gebruik van de PCL-R wel voldoende valide en van toepassing zijn voor vrouwen.

De laatste jaren is er meer aandacht gekomen voor psychopathie bij vrouwen. Er zijn meerdere reviews en onderzoeken gepubliceerd en in 2005 is er een two volume special issue van Behavioral Sciences and the Law volledig aan dit onderwerp gewijd. De voornaamste conclusie die uit deze literatuur getrokken kan worden is dat er veel overeenkomsten zijn tussen mannen en vrouwen, maar ook meerdere duidelijke verschillen waarmee in de diagnostiek, risicotaxatie en behandeling rekening dient te worden gehouden. Vrouwen met een hoge mate van psychopathie verschillen duidelijk van vrouwen met een lage mate van psychopathie en lijken wat betreft delictgedrag meer op mannen (o.a. meer instrumenteel geweld, delicten naar onbekenden, vroegere onset). De manifestatie van psychopathie bij vrouwen is echter anders, vaak subtieler dan bij mannen. Seksualiteit speelt een grotere en andere rol (manipulatie) en er is bij vrouwen een grotere mate van emotionele instabiliteit dan bij mannen. Antisociaal of gewelddadig gedrag lijkt niet het meest kenmerkend te zijn voor psychopathie bij vrouwen, het gaat eerder om affectieve kenmerken, zoals gebrek aan empathie of gevoelens van berouw. Ook hier speelt het aspect subtiliteit een rol; vrouwen met een hoge mate van psychopathie kunnen ogenschijnlijk empathisch overkomen, maar dit kan een duidelijk doel en dus een manipulatief karakter hebben. Ondanks de grotere subtiliteit en het minder duidelijke antisociale gedrag kunnen vrouwen met een hoge mate van psychopathie zeer destructief zijn naar anderen. De verschillen betekenen dus allerminst dat psychopathie bij vrouwen minder ernstig genomen moet worden.

"What drives both psychopathic men and women is: power over others, the expectation of gain and glorification of the self" (Logan & Weizmann-Henelius, 2012). Juist door de subtiliteit en het meer verborgene lopen bijvoorbeeld hun kinderen meer risico en is het belangrijk om meer bewustzijn te creëren bij hun omgeving, inclusief hulpverleners, ook met het oog op preventie.

In 2015 kwam bij uitgeverij Tijdstroom het Handboek Antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie uit met een hoofdstuk waarin de literatuur naar psychopathie bij vrouwen uitgebreid wordt besproken. Klik hier voor een recente presentatie over psychopathie bij vrouwen met resultaten uit het multicenter onderzoek.