Onderzoek

Multicenter onderzoek naar vrouwen in forensisch GGZ

In 2012 is een multicenter onderzoek opgestart met als doel het vergroten van de kennis over vrouwelijke forensisch psychiatrische patiënten met implicaties voor risicotaxatie en behandeling in (forensische) psychiatrische instellingen. Op basis hiervan kunnen er richtlijnen geboden worden voor risicotaxatie, diagnostiek en behandelprogramma’s die meer responsief zijn naar de specifieke problematiek en behoeften van vrouwen in de (forensische) psychiatrie.

In dit onderzoek wordt op basis van dossiermateriaal een uitgebreide codeerlijst (o.a. demografische variabelen, criminele voorgeschiedenis, delictanalyse, psychopathologie en hulpverleningsgeschiedenis) en diverse risicotaxatie-instrumenten gescoord, waaronder de specifiek voor vrouwen ontwikkelde Female Additional Manual (FAM). Tot nu toe zijn de dossiers gescoord van 300 vrouwen en 275 mannen (gematcht op geboortejaar, jaar van instroom en juridische status). Klik hier voor het onderzoeksvoorstel.

In diverse deelonderzoeken worden risicofactoren en beschermende factoren voor geweld (zowel naar anderen als naar zichzelf) bij vrouwen onderzocht. Daarnaast komen meer criminologische vraagstukken aan bod en worden diverse subgroepen nader onderzocht en vergeleken, bijvoorbeeld naar delicttype (o.a. brandstichting, kinderdoding, seksuele delicten) en naar pathologie (o.a. vrouwen met een hoge mate van psychopathie). Waar mogelijk wordt vergeleken met mannelijke forensisch psychiatrische patiënten.

Instellingen

De instellingen die mee doen aan dit onderzoek zijn: FPC Van der Hoeven in Utrecht, voormalig FPC Oldenkotte in Rekken, FPK de Woenselse Poort in Eindhoven, FPK Assen GGZ Drenthe, Trajectum Hoeve Boschoord in Boschoord. We staan open voor samenwerking met andere instellingen.

Deelonderzoeken:

  1. Algemene beschrijving van 280 vrouwen (zie artikel in Tijdschrift voor Psychiatrie, juli 2014 of klik hier voor meer informatie)
  2. Onderzoek naar psychopathie bij vrouwen (klik hier voor de publicatie in IJFMH en hier voor een poster)
  3. Vergelijkingsonderzoek psychopathie bij vrouwen versus mannen (artikel in International Journal of Forensic Mental Health, presentatie juni IAFMHS congres 2014, Antwerpen, december 2014)
  4. Algemene vergelijkingsstudie vrouwen mannen (artikel in The Journal of Forensic Psychiatry and Psychology, presentatie juni IAFMHS congres 2014)
  5. Vergelijkingsstudie delictanalyse (artikel gepubliceerd in Panopticon, september 2015)
  6. Onderzoek naar vrouwen met LVB (hoofdstuk Beperkt in de keten, resultaten van het onderzoek met Trajectum zijn in december 2014 verschenen in een themanummer van Nederlands Tijdschrift voor Zorg aan Verstandelijk Gehandicapten, presentatie IAFMHS 2015)
  7. Onderzoek naar vrouwen met een Borderline persoonlijkheidsstoornis (artikel in Psychology, Crime & the Law)
  8. Onderzoek naar verschillen tussen vrouwen en mannen wat betreft slachtofferschap (artikel under review, presentatie ECVCP oktober 2015)
  9. Brandstichtsters (presentatie juni IAFMHS congres 2014)
  10. Onderzoek naar de voorspellende waarde van de FAM, HCR-20 V3, SAPROF, START, HKT-30 en PCL-R voor recidive na ontslag (resultaten verwacht voorjaar 2017).

Resultaten tot nu toe

Het algemene beeld wat uit dit onderzoek naar voren komt is van ernstig getraumatiseerde vrouwen met complexe problematiek en een hoge mate van comorbiditeit, bij wie eerdere behandelingen vaak zijn mislukt en die veel incidenten veroorzaken tijdens de behandeling. Geconcludeerd kan worden dat vrouwen in de forensische psychiatrie een complexe groep vormen waar meer specifieke aandacht voor nodig is. Aandacht voor trauma’s uit het verleden, intensieve begeleiding in relaties en training voor staf in de omgang met bijvoorbeeld manipulatief gedrag volgen als belangrijkste implicaties uit het onderzoek.

Onderzoek naar de FAM

Onderzoek naar de FAM is nog beperkt. In 2010 is in de Van der Hoeven Kliniek een prospectief onderzoek gestart naar de waarde van risicotaxatie van gewelddadig gedrag bij vrouwen, in het bijzonder naar de psychometrische eigenschappen van de FAM. Uit een eerste deel van dit onderzoek bleek de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid (N = 20) goed te zijn (klik hier voor de scriptie van Jeantine Stam). Uit een eerste analyse naar de predictieve validiteit van de FAM voor gewelddadige incidenten gedurende de behandeling werd in een groep van 46 vrouwen gevonden dat over het geheel genomen de FAM een goede predictieve validiteit heeft voor incidenten van geweld naar anderen gedurende de behandeling en zelfs nog sterker voor zelfdestructief gedrag gedurende de behandeling.  

Momenteel wordt prospectief onderzoek uitgevoerd naar de waarde van de FAM zoals gebruikt in het consensusmodel (voor meer informatie over risicotaxatie een artikel in het Maandblad Geestelijke volksgezondheid).

Onderzoek Feeling Word Checklist

In 2015 is een pilot onderzoek uitgevoerd naar de gevoelens van 146 stafleden ten opzichte van hun meest complexe vrouwelijke patiënte en meest complexe mannelijke patient. Hieruit kwam naar voren dat vrouwen over het algemeen meer positieve gevoelens oproepen, bijvoorbeeld van ontvankelijkheid en behulpzaamheid. Zie ook het artikel dat verschenen is in het special issue over gender van International Journal of Forensic Mental Health.